Gửi tiền ngân hàng đều đều mà vẫn thấy mình nghèo đi: chuyện cái tiệm bánh
Có một câu hỏi nhiều người làm đất hay đặt ra: tại sao tiền gửi ngân hàng cứ đều đặn có lãi mà vẫn thấy mình nghèo đi, còn miếng đất để đó lại lên giá? Câu trả lời nằm ở cái tiệm bánh.
Cái tiệm bánh trong xóm
Tưởng tượng cả xóm chỉ có một tiệm bánh.
- Năm đầu: tiệm làm 100 cái bánh, cả xóm có 100 đồng. Một cái bánh giá 1 đồng.
- Năm sau: tiệm làm thêm 6%, thành 106 cái bánh. Nhưng tiền trong xóm tăng tới 16%, thành 116 đồng.
- Chia ra: 116 đồng cho 106 cái bánh, mỗi cái bánh giờ khoảng 1,09 đồng.
Không ai lấy trộm gì cả. Tiền chỉ tăng nhanh hơn bánh, nên mỗi đồng mua được ít bánh hơn. Đó là lạm phát.
Với tiền gửi thì sao
Tiền gửi chỉ "giữ được giá" khi lãi bù được mức mất giá. Theo tác giả mà Chú tham khảo, giai đoạn 2011–2020 cung tiền tăng gần 16%/năm trong khi GDP thực khoảng 6%/năm (số của tác giả, chưa kiểm chứng, anh chị nên tự đối chiếu số liệu của Ngân hàng Nhà nước). Nếu số đó đúng thì lãi tiết kiệm nhiều năm thấp hơn mức mất giá thực của đồng tiền.
Cách thử đơn giản hơn: so giá vài thứ quen thuộc (bát phở, giá đất ở khu anh chị sống) giữa hai thời điểm, rồi so với lãi mình nhận.
Còn đất thì sao
Tiền in thêm được, đất thì không đẻ thêm. Khi tiền nhiều lên mà hàng hóa không kịp, tài sản hữu hạn như đất thường được người ta tìm tới để cất tiền. Chú nhấn mạnh chữ "thường", không phải "luôn luôn".
Giá đất còn phụ thuộc tín dụng, pháp lý của từng thửa và thanh khoản. Giai đoạn 2022–2023, nhiều phân khúc chững lại vì siết tín dụng và trái phiếu, dù tiền thì vẫn nhiều. Đất có sổ sạch, quy hoạch rõ khác hẳn đất vướng pháp lý.
Một mốc để nhớ: lãi suất đuổi kịp
Theo tác giả, cuối năm 2010 lãi suất huy động nhảy từ khoảng 10% lên 17%, đầu 2011 có lúc gần 24% (số của tác giả, chưa kiểm chứng). Khi lãi suất tiết kiệm đuổi kịp mức "lạm phát cộng tăng trưởng", thị trường đất thường đóng băng. Người không nhìn lãi suất dễ bị kẹt đúng lúc đó.
Điều rút ra
- Tiền nằm im phải so với mức mất giá, không chỉ nhìn con số lãi.
- Đất thường là nơi giữ giá, nhưng chỉ khi pháp lý sạch, quy hoạch rõ và còn bán được.
- Theo dõi lãi suất huy động: lãi suất đuổi kịp là tín hiệu cần chậm lại.
- Đừng mua chỉ vì nghe "đất kiểu gì cũng lên". Hãy kiểm tra hồ sơ trước, xem 7 điều phải kiểm tra trước khi mua đất.